Phụ nữ sau sinh bị ảnh hưởng nhiều vấn đề, trong đó tâm lý. Theo thống kê, tỷ lệ phụ nữ sau sinh bị trầm cảm hiện nay ngày càng gia tăng. Nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời thì có thể gây ra những hậu quả đáng tiếc và nguy hiểm tới sức khỏe hai mẹ con.

Trầm cảm sau sinh là gì?

Trầm cảm sau sinh là căn bệnh tâm lý, gây ra những suy nghĩ tiêu cực, mệt mỏi, buồn chán, lo âu và tuyệt vọng. Trầm cảm sau sinh có thể ở dạng nhẹ. vừa và nặng, có thể diễn ra trong thời gian ngắn hoặc kéo dài. Bệnh có thể được phát hiện sớm, điều trị thông qua tư vấn tâm lý hoặc thuốc hoặc phòng ngừa. 

tram-cam-sau-sinh-do-thay-doi-noi-tiet
Nội tiết tố của mẹ thay đổi dễ gây ra trầm cảm sau sinh

Sau sinh, phụ nữ có sự thay đổi đột ngột nội tiết tố, dễ ảnh hưởng tới tâm lý. Ngoài ra, tất cả các cơ quan cũng biến đổi như máu, hệ miễn dịch, huyết áp…mà cơ thể chưa thích nghi kịp thời cũng làm ảnh hưởng tới bất ổn cảm xúc. Bệnh càng trở nên trầm trọng khi người mẹ gặp khó khăn trong việc chăm sóc em bé, gia đình mâu thuẫn, khó khăn tài chính... nên không để tâm tới dấu hiệu khởi phát của trầm cảm. Đặc biệt, nếu gia đình từng có người bị trầm cảm sẽ làm tăng nguy cơ bệnh lý của người mẹ.

Các dạng trầm cảm sau sinh

Có 3 dạng trầm cảm thường gặp của phụ nữ sau sinh mà nếu không kịp thời phát hiện, điều trị kịp thời thì bệnh sẽ càng trầm trọng, khó điều trị dứt điểm:

  • Hội chứng “baby blues” là phổ biến nhất của những người phụ nữ khi mới sinh con. Biểu hiện là người mẹ thay đổi cảm xúc đột ngột, lúc vui sau đó lại buồn. Cô ấy gặp khó khăn trong việc kiểm soát cảm xúc của mình, mất kiên nhẫn, lo lắng, cô độc và buồn bã. Hội chứng “baby blues” chỉ xảy ra vài giờ hoặc 1 - 2 tuần sau sinh, có thể tự hết khi được người thân hoặc ai đó tâm sự, hỗ trợ tâm lý.
  • Trầm cảm sau sinh (PPD) có thể xảy ra dài hơn, vài ngày hoặc vài tháng. Cảm giác của PPD tương tự “baby blues” nhưng trầm trọng hơn. PPD khiến các bà mẹ khó khăn trong các công việc hàng ngày, có thể ảnh hưởng tới các chức năng của cơ thể. Bệnh có thể được điều trị bằng tư vấn trị liệu hoặc bằng thuốc. 
  • Rối loạn tâm thần sau sinh là đỉnh điểm của trầm cảm sau sinh, xảy ra trong vòng 3 tháng đầu khi mới sinh. Người mẹ có thể mất kết nối với thực tế, luôn cảm thấy ảo giác. Các triệu chứng đi kèm là mất ngủ, dễ bị kích động, bồn chồn, có những hành vi khác thường. Khi gặp phải những dấu hiệu này, người mẹ cần được điều trị ngay lập tức, phần lớn là được chỉ định bằng thuốc bởi họ có nguy cơ làm tổn thương tới mình hoặc người khác.

Đối tượng nào bị trầm cảm sau sinh

  • Người có tiền sử trầm cảm sau sinh, có nguy cơ lập lại trên 50%.
  • Phụ nữ sinh con dưới 18 tuổi, chưa trang bị đầy đủ kiến thức sinh sản và chăm con
  • Người mẹ trải qua 1 cú sốc hoặc 1 sự kiện gây căng thẳng trước đó: bệnh tật, hiếm muộn
  • Người vợ thiếu sự quan tâm, đồng cảm sẻ chia của người thân, đặc biệt của người chồng
  • Sau sinh, người mẹ gặp mâu thuẫn vợ chồng, mẹ chồng
  • Người gặp thai kỳ không như ý, biến chứng như thai lưu, sảy thai.

Dấu hiệu nhận biết trầm cảm sau sinh

Trầm cảm sau sinh thường không được phát hiện cho đến khi người mẹ có hành động nông nổi, dại dột một cách vô ý thức. Do đó, nhận biết các dấu hiệu nhận biết trầm cảm sau sinh là cách bảo vệ bản thân khỏi những ảnh hưởng tiêu cực của bệnh lý. 

suy-nhuoc-co-the-dau-hieu-tram-cam
Rối loạn cảm xúc, suy nhược cơ thể có thể là dấu hiệu trầm cảm sau sinh

Một số dấu hiệu tâm lý trầm cảm dễ nhận biết:

  • Buồn chán, khóc lóc: Khi thấy bà mẹ sau sinh có biểu hiện khóc lóc, buồn khổ mà không vì 1 lý do nào đó. Đôi khi, bản thân họ cảm thấy mình không được quan tâm, bị những người xung quanh bỏ rơi khiến cơ thể mệt mỏi, chán chường và suy nhược cơ thể. 
  • Đau không rõ nguyên nhân: Nhiều phụ nữ trầm cảm cảm thấy đau dữ dội ở cổ, đầu, lưng, ngực nhưng đi khám không ra nguyên nhân. 
  • Hoảng hốt bất thường: Phụ nữ sau sinh thường khó kiểm soát cảm xúc, dễ bị hoảng hốt mỗi ngày và rất khó bình tĩnh lại.
  • Căng thẳng thường xuyên: Căng thẳng là dấu hiệu ban đầu của trầm cảm, tâm lý này diễn ra thường xuyên khiến họ không thể ngủ được, phải điều trị bằng thuốc an thần.
  • Ám ảnh 1 việc hoặc hành động cụ thể nào đó: Nỗi ám ảnh có thể đi kèm cảm giác tội lỗi, không rõ nguyên nhân. Thậm chí, có những suy nghĩ làm hại chính mình và trẻ khi mất kiểm soát.
  • Mất tập trung: Người mẹ cảm thấy khó khăn trong việc tập trung vào chuyện nào đó, hay quên và không sắp xếp được suy nghĩ logic.
  • Mất ngủ: Người mẹ cảm thấy khó đi vào giấc ngủ, thường gặp ác mộng và khó ngủ lại được. 
  • Mất hứng thú trong chuyện tình dục, có thể khỏi nếu mẹ hết trầm cảm.

Nguyên nhân dẫn đến trầm cảm sau sinh

Theo khảo sát, có 5 nguyên nhân chính dẫn đến trầm cảm sau sinh, gồm:

  • Thay đổi nồng độ hormone estrogen và progesterone trong cơ thể người mẹ, từ đó có thể dẫn tới trầm cảm.
  • Tiền sử trầm cảm sau sinh trước đó, có thể xảy ra trước, trong hoặc sau khi mang thai. 
  • Yếu tố cảm xúc do chưa kịp thích nghi với việc có em bé, chăm sóc con nhỏ
  • Cơ thể chưa kịp hồi phục sức khỏe, mệt mỏi. Ở những sản phụ sinh mổ thì mất nhiều thời gian để hồi phục hơn. 
  • Thiếu sự giúp đỡ của người thân hoặc trải qua những sự kiện căng thẳng, diễn ra dồn dập cũng làm tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh. 

Hậu quả của trầm cảm sau sinh nặng

Đối với người mẹ

Nếu người mẹ bị trầm cảm sau sinh thì gia đình tuyệt đối không thể thờ ơ, chủ quan, để tránh gây ra những hậu quả đáng tiếc. Bởi lẽ, trầm cảm sau sinh có thể ảnh hưởng tới sức khỏe, hành vi, tâm lý của người mẹ như:

  • Tăng nguy cơ các bệnh về tim mạch như nhồi máu cơ tim, suy tim.
  • Hệ miễn dịch suy yếu, mẹ có thể dễ bị cúm, cảm lạnh…
  • Tâm lý tự ti, cho rằng mình là gánh nặng của mọi người và dễ có hành vi tự tử
  • Rối loạn tâm thần, suy nghĩ lẫn lộn, ảo giác thị giác - thính giác...
  • Sát hại con, đây là hậu quả nghiêm trọng nhất đối với những người bị trầm cảm sau sinh nặng.

Đối với người chồng

chong-tram-cam-sau-sinh-cung-vo
Người chồng có xu hướng trầm cảm khi thấy vợ bị trầm cảm sau sinh

Khi người vợ bị trầm cảm, người chồng có xu hướng trầm cảm tăng lên, đặc biệt đối với những người lần đầu làm cha. Họ cảm thấy mệt mỏi, chán nản, cáu giận, đau đầu… Một vài người cảm thấy khó khăn trong việc gần gũi với em bé khi mới sinh, bi quan, xa lánh con.

Đối với em bé

Bên cạnh những ảnh hưởng tiêu cực của trầm cảm sau sinh tới người mẹ thì những đứa trẻ có mẹ trầm cảm cũng chịu tác động không nhỏ tới nhận thức, hành vi sau này. 

  • Dễ bị kích động, rối loạn giấc ngủ
  • Nhút nhát, khó kết bạn khi đến tuổi đi học
  • Luôn tự ti, lo âu, sợ hãi, tăng nguy cơ mắc bệnh tự kỷ ở trẻ em
  • Chậm phát triển trong nhận thức

Điều trị trầm cảm sau sinh

Để điều trị trầm cảm hiệu quả, cần sử dụng kết hợp nhiều biện pháp như tâm lý trị liệu, điều trị thuốc chống trầm cảm và sự hỗ trợ từ người thân, gia đình. 

Tâm lý trị liệu

Ngay khi phát hiện các dấu hiệu bệnh, bạn có thể thực hiện các cuộc nói chuyện với chuyên gia tâm lý để được tư vấn, chia sẻ những nguyên nhân khiến bạn bị trầm cảm. Bên cạnh đó, bạn có thể kết hợp thiền định, thở dưỡng sinh, yoga hay nghe nhạc thư giãn, đi dạo, trò chuyện cùng bạn bè, người thân... để cải thiện cảm xúc, tâm lý và hành động của bản thân. 

tam-ly-tri-lieu-phu-nu-tram-cam-sau-sinh
Sự quan tâm của người chồng sẽ giúp mẹ vượt qua trầm cảm sau sinh

Điều trị bằng thuốc

Liệu phát thường được dùng khi tâm lý trị liệu chưa có hiệu quả cụ thể, cần kết hợp thêm thuốc chống trầm cảm để có thể tạo sự ổn định thần kinh. Các thuốc hay được dùng như Sertraline, Amitriptylin, Clomipramin, Imipramin… Những loại thuốc này sẽ có quá trình thẩm thấu, đủ dài từ 4 - 6 tuần thì mới phát huy tác dụng. 

Tuy nhiên, thuốc chống trầm cảm có thể gây ra một vài tác dụng phụ không mong muốn như chóng mặt, buồn nôn, táo bón, gây buồn ngủ...Thậm chí, có 1 số loại thuốc ảnh hưởng trực tiếp đến mẹ và bé thông qua tuyến sữa. Do đó, nếu bạn đang cho con bú thì không được sử dụng bừa bãi, cần tuân theo sự tư vấn, theo dõi thường xuyên của bác sĩ chuyên khoa. 

Phòng tránh trầm cảm sau sinh

phong-tranh-tram-cam-sau-sinh
Trang bị đầy đủ kiến thức làm cha mẹ sẽ hạn chế trầm cảm sau sinh

Theo các chuyên gia tâm lý, để hạn chế trầm cảm sau sinh, các cặp vợ chồng nên trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng làm cha mẹ, để cùng thấu hiểu, đồng hành trong quá trình mang thai và nuôi dưỡng con yêu khỏe mạnh. 

  • Thăm khám sức khỏe tổng quát, sàng lọc trước sinh và khám thai định kỳ để phòng ngừa những dị tật bẩm sinh của trẻ, tránh các nguy cơ gây nên tâm lý bi quan, tiêu cực cho mẹ. 
  • Tham gia lớp học tiền sản dành cho vợ và chồng để trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng làm cha mẹ hiện đại cũng cách nhận biết, phòng tránh trầm cảm.
  • Tránh làm việc, học tập quá sức, đặc biệt trong giai đoạn mang bầu
  • Có chế độ ăn uống, nghỉ ngơi khoa học theo chỉ dẫn bác sĩ
  • Thường xuyên vận động, luyện tập thể thao để gia tăng sức khỏe, tâm lý vững vàng
  • Trò chuyện cùng bạn bè, người thân hoặc các chuyên gia tâm lý khi bạn gặp vấn đề về tâm lý
  • Tìm kiếm điều mình thích, dành thời gian riêng cho bản thân sau khi sinh em bé

Trên đây là 1 số thông tin liên quan tới trầm cảm, hi vọng các mẹ bầu sẽ trang bị đầy đủ kiến thức để phòng tránh trầm cảm sau sinh. Ngoài ra, khi đăng ký thai sản trọn gói tại bệnh viện ĐKQT Thu Cúc, bố mẹ sẽ được tham gia lớp học tiền sản miễn phí 2 lần trong suốt thai kỳ. Tại lớp học, các chuyên gia sẽ hướng dẫn cách giữ gìn sức khỏe khi mang thai, chuẩn bị khi sinh nở, vượt cạn, chăm sóc em bé sơ sinh… Hơn nữa, điều dưỡng sẽ chỉ cho bạn những cách nhận biết sớm chứng trầm cảm sau sinh để người chồng đồng hành, san sẻ với vợ hiệu quả. 

Nếu có bất cứ thắc mắc nào, hãy liên hệ tới Hotline 1900 55 88 96  của bệnh viện ĐKQT Thu Cúc để được tư vấn, hỗ trợ kịp thời.