Bệnh viêm phế quản ở trẻ em là bệnh viêm cấp tính đường hô hấp dưới. Thường hay gặp ở trẻ dưới 6 tháng tuổi, đặc biệt là trẻ từ 3-4 tháng tuổi. Nếu không được xử trí kịp thời và hiệu quả, bệnh viêm phế quản sẽ kéo dài dai dẳng, có thể gây suy hô hấp, lâu ngày dẫn đến viêm phế quản mạn tính.

Nguyên nhân gây viêm phế quản ở trẻ em

virus rsv gây bệnh viêm đường hô hấp trong đó có viêm phế quản ở trẻ
Virus RSV gây bệnh viêm đường hô hấp trong đó có viêm phế quản ở trẻ nhỏ

Bệnh viêm phế quản ở trẻ em thường là do virus, vi khuẩn, trong đó chủ yếu do virus. Khi vi trùng xâm nhập vào phế quản (cuống phổi) gây ra viêm nhiễm, phù nề, chít hẹp, co thắt,… các đường dẫn không khí lớn đến phổi. Khi trẻ mắc các bệnh lý viêm đường hô hấp trên như viêm họng, viêm mũi, nhiễm trùng mũi xoang hay cảm lạnh, cảm cúm,… sẽ khiến virus gây bệnh dễ xâm nhập vào phế quản, gây bệnh viêm phế quản ở trẻ nhỏ.

Các tác nhân gây viêm phế quản ở trẻ nhỏ có thể kể đến như: trẻ sống trong môi trường ô nhiễm thường xuyên phải hít nhiều bụi bẩn, khói bụi như khói thuốc lá; trẻ tắm quá lâu, tắm nước quá lạnh, ngồi điều hòa quá lâu, điều hòa để ở nhiệt độ thấp, mặc quần áo không đủ ấm,… sẽ dẫn đến cảm lạnh gây bệnh viêm phế quản.

Ngoài ra, ở những trẻ có sức đề kháng kém như: trẻ sinh non, nhẹ cân, suy dinh dưỡng, mắc bệnh phổi mạn tính, mắc bệnh lý bẩm sinh,… dễ mắc viêm phế quản hơn trẻ khác.

Biểu hiện bệnh viêm phế quản ở trẻ

biểu hiện bệnh viêm phế quản ở trẻ nhỏ
Biểu hiện bệnh viêm phế quản ở trẻ nhỏ

Bệnh viêm phế quản ở trẻ em tiến triển theo 3 giai đoạn: giai đoạn khởi phát, giai đoạn phát triển bệnh và giai đoạn nguy hiểm.

Giai đoạn khởi phát: Trẻ có biểu hiện sốt nhẹ, bắt đầu ho khan, hắt hơi, sổ mũi hoặc nghẹt mũi

Giai đoạn phát triển của bệnh: Các triệu chứng như ho, sốt bắt đầu nặng hơn (trẻ ho nhiều hơn, sốt cao). Trẻ thở khó, tiếng thở khò khè hoặc thở bằng miệng. Da bé bắt đầu tím tái, xanh xao do thiếu oxy. Có thể kèm biểu hiện rối loạn tiêu hóa nhẹ (tiêu chảy nhẹ).

Giai đoạn nguy hiểm: Bé sốt cao, cơ thể mệt mỏi, da và môi khô, tiếng thở nặng (thở khò khè, lồng ngực đập mạnh), ho theo cơn kéo dài có thể có đờm. Da trẻ xanh xao, môi, đầu ngón tay, ngón chân tím tái. Trẻ thường xuyên bị nôn, tiêu chảy, có biểu hiện về thần kinh như nằm ngủ li bì, co giật,… Có cảm giác đau tức ngực khi thở.

Đây là biểu hiện nặng cần cho bé đi khám ngay với bác sĩ nhi khoa để xử trí kịp thời và hiệu quả. Tuy nhiên các biểu hiện trên cũng có thể chỉ ở mức độ nhẹ rồi thoái lui, điều này phụ thuộc rất nhiều vào sức đề kháng của bé và chế độ chăm sóc của phụ huynh.

Chẩn đoán và điều trị bệnh viêm phế quản ở trẻ em

Bệnh viêm phế quản gồm 2 loại viêm phế quản cấp và viêm phế quản mạn tính. Viêm phế quản mạn tính thường kéo dài, dai dẳng vài tháng và dễ tái phát nhiều lần. Viêm phế quản cấp thường diễn ra trong một thời gian ngắn. Bệnh viêm phế quản cấp có thể tiến triển thành viêm phế quản mạn tính hoặc tiến triển thành viêm phổi nếu mẹ không nhận biết sớm và có cách xử trí kịp thời, hiệu quả cho con.

Khi thấy trẻ có biểu hiện viêm phế quản, phụ huynh nên cho con đi khám với bác sĩ chuyên khoa nhi để chẩn đoán và điều trị kịp thời, hiệu quả.

Chẩn đoán

chẩn đoán và điều trị bệnh viêm phế quản ở trẻ em
Chẩn đoán và điều trị bệnh viêm phế quản ở trẻ em

Khi đến khám bác sĩ sẽ đo nhịp thở, “nghe” phổi của bé. Nếu thấy có bất thường như rale ẩm tạo ra do đờm tiết ra trong lòng phế quản rất có thể là bé đã bị viêm phế quản. Trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định làm thêm một số xét nghiệm như: công thức máu, CRP, Procalcitonin, chụp X-quang tim phổi, nội soi phế quản,… để chẩn đoán

Điều trị viêm phế quản ở trẻ

Viêm phế quản ở trẻ chủ yếu là do virus gây ra, nên biện pháp điều trị chủ yếu là điều trị các triệu chứng.

Sốt: nếu bé sốt cao trên 38,5 độ C thì cho con dùng hạ sốt loại paracetamol theo đúng liều lượng và chỉ định của bác sĩ. Dùng nước ấm lau các vị trí cổ, nách, bẹn giúp con hạ nhiệt. mặc quần áo thoáng. Cho bé bú nhiều hơn (nếu bé vẫn còn bú). Không tự ý dùng loại thuốc hạ sốt khác như ibuprofen. Với những trẻ có bệnh lý bẩm sinh như tim bẩm sinh, phổi, thần kinh,… cần tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi dùng thuốc hạ sốt.

Ho: phụ huynh không tự ý mua thuốc trị ho khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì ho trong trường hợp này có thể giúp trẻ tống đờm, vi khuẩn ra ngoài. Nhưng nếu trẻ ho nhiều dẫn đến nôn ói,… mẹ có thể tăng cường cho bé bú hoặc nhiều nước để giúp làm loãng đờm, giúp cải thiện việc ho, khạc đờm.

Sổ mũi, nghẹt mũi: mẹ có thể nhỏ mũi cho con bằng nước muối sinh lý. Không dùng các loại thuốc chống histamine và các thuốc chống xung huyết mũi vì nguy cơ gây ra các tác dụng phụ sẽ rất cao. Với những trẻ không có biểu hiện khò khè hoặc không đáp ứng với thuốc giãn phế quản thì không cần phải sử dụng khí dung nước muối hoặc thuốc giãn phế quản.

Đờm: không nên lạm dụng thuốc loãng đờm, phụ huynh nên khuyến khích trẻ uống nhiều nước. Với những trẻ đang trong độ tuổi còn bú mẹ nên tăng cường cho con bú. Vì sữa mẹ và nước là “thuốc” loãng đờm hiệu quả.

Khi dung, thuốc giãn phế quản: chỉ nên sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ. Đồng thời chỉ nên sử dụng tại cơ sở y tế để bác sĩ có thể đánh giá được hiệu quả của thuốc và xử trí kịp thời khi có vấn đề xảy ra. Thuốc giãn phế quản có các tác dụng phụ như run tay, hồi hộp, tức ngực,… vì vậy phụ huynh không nên tùy ý sử dụng thuốc cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Thuốc kháng sinh: kháng sinh chỉ nên được sử dụng khi nguyên nhân gây viêm phế quản là do vi khuẩn gây bệnh. Việc sử dụng kháng sinh cần đúng liều lượng, thời gian, theo chỉ định của bác sĩ. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc kháng sinh cho trẻ khi chưa biết rõ nguyên nhân là do virus hay vi khuẩn gây ra.

Đa số các trường hợp viêm phế quản ở trẻ khỏi sau khoảng 2-3 tuần. Một số có biến chứng như bội nhiễm vi khuẩn, viêm phổi có thể xảy ra nếu bé không được xử trí kịp thời và hiệu quả. Với những trường hợp này cần phải sử dụng thuốc kháng sinh để điều trị.

Hướng dẫn chăm sóc trẻ bị viêm phế quản tại nhà

chăm sóc trẻ bị viêm phế quản tại nhà
Chăm sóc trẻ bị viêm phế quản tại nhà

Theo bác sĩ CKII Nguyễn Thị Bánh – Bác sĩ chuyên khoa nhi tại Hệ thống Y tế Thu Cúc cho biết:

Với những trường hợp trẻ bị viêm phế quản nhẹ như bé sốt nhẹ, vẫn bú hoặc ăn ngủ bình thường, thở không quá khó khăn thì có thể điều trị tại nhà. Bằng cách áp dụng các biện pháp chăm sóc như sau: cho con uống nhiều nước, tăng cường bú mẹ, dùng nước muối sinh lý về sinh giúp làm thông thoáng mũi cho trẻ để con dễ thở hơn (có thể làm bấc sâu kèn bằng khăn mềm có thấm nước muối sinh lý để làm sạch mũi trẻ) và cho bé dùng thuốc theo đúng liều lượng và thời gian uống đã được bác sĩ chỉ định. Nên tránh cho con đến các khu vực khói bụi, đặc biệt là khói thuốc lá vì có thể làm bệnh của bé nặng hơn và dễ trở thành hen phế quản sau này.

Với những trẻ có biểu hiện thở khó, sốt cao, ho nhiều, mệt mỏi, nôn, da tím tái,… Phụ huynh nên cho con nhập viện ngay để bác sĩ xử trí kịp thời có thể cho bé thở oxy, hoặc sử dụng thuốc giãn phế quản nếu cần thiết. Đồng thời có biện pháp điều trị tốt nhất cho con, tránh biến chứng suy hô hấp.

Cách phòng bệnh viêm phế quản cho trẻ

phòng bệnh viêm phế quản ở trẻ nhỏ
Phòng bệnh viêm phế quản ở trẻ nhỏ

Để phòng bệnh viêm phế quản cho con, phụ huynh cần lưu ý những điều sau:

- Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời. Nên cho con bú kéo dài đến năm 2 tuổi (nếu có thể) vì thời kỳ đầu sức đề kháng của con được cung cấp chủ yếu từ nguồn sữa mẹ.

- Khi trẻ có dấu hiệu viêm đường hô hấp trên như viêm họng, sổ mũi, viêm tai nên cho bé đi thăm khám và xử trí ngay, tránh để lâu ngày virus, vi khuẩn dễ xâm nhập xuống dưới gây bệnh viêm phế quản.

- Không cho trẻ tắm quá lâu, không tắm nước lạnh dễ khiến bé bị cảm lạnh. Nhiệt độ phòng phù hợp, phải tạo độ ẩm không khí, không nên quá khô, cũng không quá nóng hoặc quá lạnh.

- Thời tiết lạnh thì nên mặc áo ấm cho con, đặc biệt là các vị trí như cổ, lưng, ngực, lòng bàn tay, bàn chân của trẻ cần phải được giữ ấm.

- Hạn chế tối đa cho trẻ tiếp xúc với khói bụi, đặc biệt là khói thuốc lá.

- Nếu thấy trẻ có biểu hiện ho, sốt, sổ mũi/nghẹt mũi,.. nên cho con đi thăm khám với bác sĩ để phát hiện kịp thời và điều trị hiệu quả.

Giải đáp những điều phụ huynh hay hỏi về bệnh viêm phế quản ở trẻ

Trẻ bị viêm phế quản có được nằm điều hòa không?

Trả lời: Trẻ bị viêm phế quản nên hạn chế nằm điều hòa. Nếu muốn cho con điều hòa mẹ cần lưu ý những điều sau:

Điều hòa nên để nhiệt độ 26 – 28 độ C, riêng đối với trẻ sơ sinh thì nhiệt độ hợp lý là 29 – 30 độ C. Không để trẻ nằm điều hòa quá 3 giờ liên tục. Vệ sinh điều hòa sạch sẽ. Khi bật điều hòa có thể đặt một chậu nước nhỏ trong phòng để cung cấp độ ẩm cho phòng.

Trẻ bị viêm phế quản có được tắm không?

Trả lời: Phải tắm và vệ sinh thân thể cho bé sạch sẽ. Nếu “kiêng tắm” sẽ tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể dễ dàng hơn, dễ gây bội nhiễm vi khuẩn trên da, viêm da. Khi tắm cần lưu ý: tắm nước ấm, phòng tắm phải kín gió, tránh để gió lùa, tắm ướt toàn cơ thể không tắm khô (chỉ lau qua người), không tắm quá lâu, thời gian tắm khoảng 10h-10h30 sáng hoặc 14-15h chiều và không tắm cho bé sau 16h. Tắm xong lau khô người rồi mặc quần áo ấm, không cho bé ngồi quạt hay điều hòa ngay sau khi tắm xong.

Trẻ bị viêm phế quản kiêng ăn gì?

Trả lời: đồ ăn chiên rán nhiều dầu mỡ, đồ ăn quá mặn, đồ ăn quá ngọt, đồ lạnh,.. thì hạn chế cho trẻ ăn

Ý kiến người bệnh

Anh Nguyễn Văn Đại (34 tuổi, nhân viên văn phòng, Hà Nội): “Bé nhà mình bị sinh thiếu tháng nên hay ốm vặt. Vừa rồi con ho nhiều, sốt đưa con đến khám tại Bệnh viện Thu Cúc, bác sĩ kết luận cháu bị viêm phế quản. Trộm vía uống thuốc theo đơn của bác sĩ con khỏi nhanh, cơ thể cũng không bị mệt lâu. Các bác sĩ không kê kháng sinh và hướng dẫn cách chăm sóc con rất kĩ nên tôi thực sự hài lòng”

Chuyên khoa Nhi Hệ thống Y tế Thu Cúc là địa chỉ uy tín quy tụ nhiều bác sĩ nhi khoa giỏi trên 30 năm kinh nghiệm từ các bệnh viện lớn ra làm việc như Nhi TW, Xanh-Pôn, Thanh Nhàn, viện E,… Khám tận tình, hạn chế kháng sinh. Giúp khám và điều trị hiệu quả bệnh viêm phế quản ở trẻ em.

Nếu cần tư vấn hay muốn đặt lịch khám cho con tại Chuyên khoa Nhi Thu Cúc, phụ huynh vui lòng liên hệ tổng đài 1900558896 hoặc hotline 0904970909 để được hỗ trợ tốt nhất.