Tiểu đường thai kỳ là bệnh lý thường gặp ở thai phụ. Theo thống kê cứ 7 thai phụ lại có 1 người mắc tiểu đường thai kỳ. Bệnh lý này ảnh hưởng trực tiếp tới sự phát triển của thai nhi và sức khỏe của mẹ. Chính vì vậy cần đặc biệt chú ý trong thời kỳ mang thai.

1. Tiểu đường thai kỳ là gì?

Tiểu đường thai kỳ là bệnh lý phổ biến hiện nay ở nhiều thai phụ. Bệnh lý này gây ra do rối loạn dung nạp glucose được phát hiện hoặc khởi phát khoảng tháng thứ 6 trong thời thai kỳ.

Tiểu đường thai kỳ là bệnh lý thường gặp ở thai phụ
Tiểu đường thai kỳ là bệnh lý thường gặp ở thai phụ

Vì sao mẹ bầu dễ bị tiểu đường thai kỳ

Trong quá trình mang thai, cơ thể mẹ cần nhiều gấp đôi năng lượng để có thể nuôi dưỡng thai nhi. Chính vì vậy đòi hỏi lượng đường cơ thể mẹ dung nạp tăng cao. Thông thường, insulin sẽ được cơ thể sản sinh thêm để giải quyết lượng đường huyết gia tăng. Tuy nhiên tùy thuộc cơ thể mẹ mà khả năng sản sinh insulin đôi khi không đủ. Mặt khác, trong thai kỳ, một số nội tiết tố cần thiết cho thai nhi được nhau thai sản sinh lại làm cản trở hoạt động của insulin gây ra tình trạng tiểu đường thai kỳ.

Biểu hiện của bệnh đái tháo đường thai kỳ

Thai phụ nào cũng có nguy cơ bị tiểu đường thai kỳ. Tuy nhiên bệnh thường diễn biến từ từ nên rất khó tự phát hiện sớm. Trong khám thai định kỳ từ tuần thứ 24, thông thường mẹ sẽ được bác sĩ chỉ định cần làm xét nghiệm tháo đường. Chỉ số tiểu đường và mức insulin đều trong giới hạn cho phép thì mẹ bầu không cần lo lắng về tiểu đường thai kỳ. Song, tại các lần thăm khám tiếp theo, mẹ bầu vẫn cần theo dõi.

Ngoài ra, mẹ bầu có thể tự theo dõi thói quen và một số biểu hiện sức khỏe của mình để loại trừ những biểu hiện của tiểu đường thai kỳ dưới đây:

  • Mẹ bầu thường xuyên phải dậy uống nước và đi tiểu đêm
  • Tiểu tiện trong ngày tăng cả về số lần lẫn lượng đi tiểu so với các thai phụ khác
  • Vết trầy xước nhẹ lâu lành
  • Bị nhiễm nấm ở vùng kín nhưng sử dụng thuốc điều trị không hiệu quả
  • Mẹ bầu bị sụt cân, thường xuyên rơi vào trạng thái mệt mỏi, thiếu sức sống

Ngoài ra, nếu mẹ bầu thuộc những trường hợp sau đây thì xác suất bị tiểu đường thai kỳ cũng cao hơn các mẹ bầu khác:

  • Gia đình có người bị tiểu đường type 2
  • Mẹ bầu từng bị tiểu đường thai kỳ trong lần mang thai trước đó
  • Mẹ bầu từng mang thai to, con nặng từ 4 kg 
  • Mẹ bầu mang thai ngoài tuổi 30
Mẹ bầu bị tiểu đường thai kỳ bị sụt cân và thường xuyên rơi vào trạng thái mệt mỏi
Mẹ bầu bị tiểu đường thai kỳ bị sụt cân và thường xuyên rơi vào trạng thái mệt mỏi

2. Tiểu đường thai kỳ có nguy hiểm không

Tiểu đường thai kỳ là một bệnh lý cần quan tâm bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe sản phụ và thai nhi.

Đối với mẹ bầu

Tiểu đường thai kỳ chính là tác nhân làm tăng tỷ lệ sảy thai, lưu thai, sinh non, nhiễm trùng,…. Không điều trị kịp thời bệnh sẽ tiến triển thành tiểu đường type 2 và có thể dẫn tới các biến chứng vô cùng nguy hiểm như:

Cao huyết áp

Mẹ bầu bị cao huyết áp gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm: tiền sản giật, tai biến mạch máu não, suy thận, suy gan, thai bị chết lưu trong tử cung. Tỷ lệ thai phụ bị tiền sản giật trong đó có yếu tố tiểu đường thai kỳ là 12%, cao hơn rất nhiều ở thai phụ thông thường.

Chính vì vậy, trong chăm sóc mẹ bầu, việc đo huyết áp, theo dõi cân nặng và tăng cân, đo lượng đường huyết,… là vô cùng cần thiết.

Sinh non

Tỷ lệ sinh non ở mẹ bầu bị tiểu đường cũng cao hơn rất nhiều. Phần lớn nguyên nhân gây nên sinh non là do biến chứng tiểu đường: tiền sản giật, nhiễm trùng đường tiết niệu, tiền sản giật tăng huyết áp, đa ối,…

Đa ối

Dịch ối thường gia tăng từ tháng thứ 6 đến tháng thứ 8 của thai kỳ. Tiểu đường thai kỳ làm gia tăng dịch ối. Khi dịch ối tăng quá nhiều sẽ làm tăng nguy cơ sinh non.

Nhiễm khuẩn niệu

Mẹ bầu bị tiểu đường thai kỳ sẽ bị tăng nguy cơ nhiễm khuẩn niệu nếu không kiểm soát tốt glucose huyết tương. Việc mất cân bằng glucose huyết tương gây ra bởi nhiễm khuẩn niệu không được điều trị sẽ dẫn tới tai biến: nhiễm ceton, viêm đài bể thận cấp, sinh non.

Có thể diễn biến thành tiểu đường type 2

Bệnh tiểu đường thai kỳ sẽ trở thành tiểu đường type 2 (khó điều trị) nếu không được điều trị sớm. Mẹ bị tiểu đường thai kỳ dễ tăng cân, béo phì sau sinh và lần mang thai tới nguy cơ tiếp diễn tiểu đường tang cao.

Đối với thai nhi

Tiểu đường thai kỳ ảnh hưởng nhiều nhất tới thai nhi 3 tháng đầu và 3 tháng cuối. Từ tuần thứ 6, thai nhi có thể xảy ra hiện tượng dị tật bẩm sinh, thai không phát triển và sảy non.Giai đoạn cuối của thai kỳ, glucose được chuyển sang cho con nhiều dẫn đến tăng cân quá nhanh.

Vàng da sơ sinh 

Khoảng 25% mẹ bầu bị tiểu đường thai kỳ con sinh ra sẽ bị vàng da
Khoảng 25% mẹ bầu bị tiểu đường thai kỳ con sinh ra sẽ bị vàng da

Khoảng 25% mẹ bầu bị tiểu đường thai kỳ con sinh ra sẽ bị vàng da do tang hủy hemoglobin dẫn đến tăng bilirubin.

Ngoài ra, trẻ sinh ra từ mẹ bị đái tháo đường thai kỳ sẽ có tỷ lệ mắc tiểu đường tăng gấp 8 lần khi từ 19 tuổi so với các trẻ bình thường khác.

Tăng hủy hemoglobin dẫn đến tăng bilirubin huyết tương gây vàng da sơ sinh, xảy ra khoảng 25% ở các thai phụ có đái tháo đường thai kỳ.

Thai nhi lớn quá nhanh, thai to

Do nhận quá nhiều glucose từ mẹ, khiến insulin của con kích thích bài tiết, làm tăng nhu cầu năng lượng, thai phát triển quá to. Thai to dẫn đến sinh khó, con có thể không nhận được lượng oxi đủ. Phát triển quá nhanh còn khiến xương yếu, gãy xương đòn, kẹt vai khi sinh gây chèn ép một số dây thần kinh và tổn thương cùng cánh tay.

Hạ glucose huyết tương ở trẻ

Thai nhi tiếp nhận quá nhiều glucose có thể dẫn tới kém đáp ứng glucagon (loại hormone giúp chuyển hóa glycogen trong gan dự trữ thành glucose khi cơ thể bị thiếu hụt). Tỷ lệ thai nhi hạ glucose huyết tương thường chiếm từ 15 đến 25 % trong số các ca mẹ bị tháo đường.

Các ảnh hưởng lâu dài

Gia tăng tần suất trẻ béo phì, khi lớn trẻ sớm bị mắc bệnh đái tháo đường type 2, rối loạn tâm thần - vận động. Trẻ sinh ra từ các bà mẹ bị đái tháo đường thai kỳ có nguy cơ đái tháo đường và tiền đái tháo đường tăng gấp 8 lần khi đến 19 đến 27 tuổi.

3. Làm thế nào để chủ động theo dõi tiểu đường thai kỳ?

Dựa vào chỉ số glucose trong máu thai phụ có thể đánh giá được mẹ bầu có đang tiểu đường thai kỳ hay không. Nếu thai phụ không mắc tiểu đường trước đó thì từ tuần 24 đến 26 cần làm xét nghiệm tiểu đường thai kỳ.

Các chỉ số glucose ở mức bình thường như sau:

  • Khi đói nồng độ glucose ≤92 mg/dl (5.1 mmol/l)
  • Sau ăn 1 giờ, nồng độ glucose ≤ 180 mg/dl (10 mmol/l)
  • Sau 2 giờ, nồng độ glucose ≤ 153 mg/dl (8.5 mmol/l)

Nếu có 2/3 kết quả vượt quá tiêu chuẩn cho phép, mẹ bầu được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ. Những trường hợp này, mẹ bầu cần nhập viện để theo dõi và điều trị. 

Ngoài ra, mẹ bầu có thể sử dụng thiết bị máy đo đường huyết cầm tay để tiện theo dõi lượng glucose trong máu một cách thường xuyên. Khi phát hiện bất thường cần thăm khám và được tư vấn điều trị bởi bác sĩ chuyên khoa.

Sử dụng thiết bị máy đo đường huyết cầm tay để theo dõi lượng glucose trong máu một cách thường xuyên

4. Chế độ ăn uống và tập luyện cho mẹ bầu để tránh tiểu đường thai kỳ

Chế độ ăn uống và luyện tập cho mẹ bầu là rất quan trọng để tránh tiểu đường thai kỳ.

Duy trì mức tăng cân lý tưởng

Trước mang thai, mẹ bầu cần đánh giá chỉ số BMI của mình. Công thức tính chỉ số BMI là

BMI= cân nặng (kg) / [ chiều cao x chiều cao] (mét)

Chỉ số BMI của người bình thường khoảng từ 18,5 đến 24,9. Nếu mẹ bầu có BMI trước sinh bình thường thì mức tăng cân nặng trong suốt thai kỳ tiêu chuẩn là 10 – 12kg. Trong đó

  • 3 tháng đầu tăng tối đa 1kg
  • 3 tháng sau tăng tối đa 5kg
  • 3 tháng cuối tăng tối đa 6kg

Nếu mẹ có chỉ số BMI nhỏ hơn mức tiêu chuẩn trước khi mang thai thì khi mang thai cần tang 25% so với mức chuẩn. Mẹ có chỉ số BMI vượt mức chuẩn thì khi mang thai khối lượng tăng cân nên là 15% so với mức chuẩn.

Dinh dưỡng khoa học và lành mạnh

Cân bằng lượng đường bột các chất dinh dưỡng và các chất xơ. Tuy không có một biểu chung về dinh dưỡng cho mẹ bầu nhưng mẹ bầu nên chia nhỏ các bữa ăn, ăn nhiều rau xanh, hoa quả và đặc biệt là các loại ngũ cốc nguyên hạt.

Cần thăm khám định kỳ và thực hiện chế độ dinh dưỡng theo tư vấn của bác sĩ.

Vận động hợp lý

Vận động là rất quan trọng để phòng ngừa tiểu đường thai kỳ
Vận động là rất quan trọng để phòng ngừa tiểu đường thai kỳ

Vận động là rất quan trọng để phòng ngừa tiểu đường thai kỳ. Mẹ bầu nên dành 30 phút mỗi ngày để đi bộ hoặc tập các bài tập nhẹ nhàng theo tư vấn bác sĩ. Hoặc mẹ bầu có thể chia nhỏ các khoảng thời gian tập thể dục hàng ngày

3 tháng cuối thai kỳ là khoảng thời gian vô cùng quan trọng cần theo dõi nghiêm ngặt sức khỏe cả mẹ bà bé. Cha và mẹ nên tham gia các lớp học trước sinh nhằm nắm rõ các dấu hiệu chuyển dạ, dịch ối, các cơn gò sinh lý, chuyển dạ, … và đặc biệt là các dấu hiệu nguy hiểm có thể xuất hiện trong các tháng cuối thai kỳ.

Tại bệnh viện Thu Cúc cung cấp dịch vụ thai sản trọn gói từ tuần 8 giúp theo dõi toàn diện và chi tiết sức khỏe của mẹ và thai nhi. Mẹ và bé sẽ được tư vấn và hướng dẫn chi tiết từ chế độ dinh dưỡng, tập luyện cũng như các thời điểm thăm khám, kiểm tra trong suốt quá trình mang thai. Mọi thắc mắc về các vấn đề liên quan tới thai kỳ, đừng ngần ngại gọi tới Thu Cúc để được tư vấn nhanh chóng và kịp thời. Hotline 0904 97 0909