Táo bón là bệnh lý phổ biến ở mọi lứa tuổi, gây ra bởi nhóm nguyên nhân nguyên phát và thứ phát. Chìa khóa để điều trị cho hầu hết người bệnh là điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt.

Táo bón là gì?

Táo bón được định nghĩa là số lần đại tiện ít hơn 3 lần/ tuần. Theo định nghĩa chi tiết hơn của tiêu chí Rome, người bệnh táo bón có ít nhất 2 trong các triệu chứng sau đây:

  • Đại tiện ít hơn 3 lần mỗi tuần
  • Khó khăn trong đại tiện
  • Cảm giác tắc nghẽn hậu môn, trực tràng
  • Cảm giác đi ngoài không hết
  • Phải dùng tay hỗ trợ trong lúc đại tiện, ví dụ một số người bệnh phải dùng tay đè ép thành bụng hoặc moi phân khi đại tiện.
Táo bón là tình trạng đi đại tiện ít hơn 3 lần mỗi tuần
Táo bón là tình trạng đi đại tiện ít hơn 3 lần mỗi tuần

Nguyên nhân gây táo bón

Các nguyên nhân dẫn đến táo bón được chia thành hai nhóm chính: nguyên nhân táo bón nguyên phát và nguyên nhân táo bón thứ phát.

Nhóm nguyên nhân táo bón nguyên phát

Nhóm nguyên nhân này gồm 3 loại: táo bón vận động ruột bình thường, vận động ruột chậm và rối loạn chức năng sàn chậu.

Trong đó, táo bón vận động ruột bình thường là loại phổ biến nhất. Người bệnh cảm thấy khó khăn trong đại tiện mặc dù phân đi qua đại tràng với tốc độ bình thường.

Táo bón vận động ruột chậm gây ra bởi tình trạng giảm hoạt động vận động đại tràng, phổ biến hơn ở nữ giới. Người bệnh có thể bị chướng bụng nhẹ hoặc sờ thấy phân trong đại tràng sigma.

Đối với trường hợp rối loạn chức năng sàn chậu, thời gian đại tiện thường kéo dài, người bệnh có cảm giác đại tiện không hết phân, phải tác động lực đè vào sàn chậu để phân thoát ra.

Nhóm nguyên nhân táo bón thứ phát

  • Chế độ ăn uống và sinh hoạt không khoa học

- Uống không đủ nước khiến phân khô cứng

Uống không đủ nước là một trong những nguyên nhân phổ biến gây táo bón
Uống không đủ nước là một trong những nguyên nhân phổ biến gây táo bón

- Ăn không đủ chất xơ

- Uống nhiều trà, cà phê, bia rượu: Đây là những chất có tác dụng lợi tiểu, khiến người bệnh đi tiểu nhiều. Điều này dẫn đến tình trạng mất nước tương đối, tăng hấp thụ nước từ ruột làm phân cứng hơn.

- Ăn nhiều thực phẩm giàu chất béo động vật, kể cả các sản phẩm từ thịt, trứng và sữa

- Sử dụng nhiều đường tinh luyện

- Nhịn đại tiện, bỏ qua cảm giác muốn đi đại tiện: Do bận rộn, ngại sử dụng nhà vệ sinh công cộng hoặc các lý do cá nhân khác, người bệnh bỏ qua cảm giác muốn đi đại tiện, nhịn đại tiện. Việc này xảy ra trong thời gian dài có thể khiến người bệnh mất cảm muốn đi ngoài và gây ra táo bón.

- Lười vận động.

  • Nguyên nhân cấu trúc

Táo bón có thể gây ra bởi nguyên nhân cấu trúc như: nứt hậu môn, khối u gây tắc nghẽn ống tiêu hóa, trĩ huyết khối, to trực tràng vô căn.

  • Các nguyên nhân toàn thân bao gồm: mang thai, tăng canxi máu, hạ kali máu, cường cận giáp, suy giáp...

Phụ nữ khi mang thai thường táo bón do một số yếu tố như: Áp lực cơ học của tử cung đè lên ruột, chậm vận động ruột vì thay đổi nội tiết tố khi mang thai, thay đổi chế độ ăn, uống thuốc sắt,...

Táo bón thường xuất hiện ở phụ nữ mang thai
Táo bón thường xuất hiện ở phụ nữ mang thai
  • Rối loạn thần kinh: Tổn thương tủy sống, chấn thương đầu, đột quỵ, bệnh Parkinson,...
  • Các vấn đề tâm lý như lo lắng, trầm cảm cũng là tác nhân gây táo bón.
  • Các bệnh mô liên kết như lupus, xơ cứng bì.
  • Một số loại thuốc có thể gây táo bón bao gồm: Thuốc chống viêm không steroid, thuốc chống trầm cảm, thuốc kháng axit, thuốc có chứa chất gây nghiện (như codein, morphin), thuốc chống co giật,...
  • Tuổi tác: Người lớn tuổi dễ bị táo bón vì uống không đủ nước, ít tập thể dục, tác dụng phụ của các loại thuốc,...

Cách điều trị bệnh táo bón

Từ các nguyên nhân gây bệnh, các trường hợp táo bón được điều trị theo những cách sau:

Điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt

Chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý là chìa khóa để điều trị cho hầu hết các trường hợp táo bón:

  • Uống đủ nước: Người bệnh nên uống ít nhất 1.5 - 2 lít nước mỗi ngày.
  • Bổ sung chất xơ: Người bệnh nên sử dụng chất xơ có nguồn gốc tự nhiên như các loại rau củ, trái cây, ngũ cốc. Nếu không thể ăn nhiều chất xơ tự nhiên, người bệnh có thể sử dụng chất xơ tinh khiết như psyllium hoặc methylcellulose. Nếu uống đủ nước, việc bổ sung các chất xơ là an toàn và hiệu quả. 
  • Hạn chế các thực phẩm gây táo bón như: thực phẩm giàu chất béo động vật, đường tinh luyện, cà phê, trà, rượu,...
  • Tập thể dục thường xuyên: Nên thử những bài tập có tác dụng với các cơ quan từ ngực đến đầu gối, vì chúng có thể kích hoạt nhu động ruột.
  • Tập thói quen đi vệ sinh vào cùng một thời điểm mỗi ngày, tốt nhất là sau bữa ăn và có đủ thời gian dành cho việc đại tiện.
Chế độ ăn uống và sinh hoạt là chìa khóa điều trị táo bón
Chế độ ăn uống và sinh hoạt là chìa khóa điều trị táo bón

Sử dụng các loại thuốc nhuận tràng

Nếu việc điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt không mang lại hiệu quả, bác sĩ có thể chỉ định một số loại thuốc nhuận tràng trong thời gian ngắn. Người bệnh cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào, tuyệt đối không sử dụng tùy tiện.

Một số loại thuốc nhuận tràng phổ biến có thể kể đến như: bổ sung chất xơ, polyetylen glycol, linaclotide, các loại đường không thể hấp thu (như lactulose và sorbitol), thuốc nhuận tràng muối như magie hydroxit hoặc natri photphat (không được khuyến cáo nếu người bệnh bị suy thận).

Điều trị các nguyên nhân cấu trúc

Khi bệnh táo bón gây ra bởi các nguyên nhân cấu trúc gây táo bón thứ phát như nứt hậu môn, bán tắc ruột, trĩ huyết khối,... bác sĩ sẽ tiến hành điều trị các nguyên nhân cụ thể.

Biến chứng của táo bón mãn tính

Táo bón mãn tính kéo dài có thể dẫn đến các biến chứng như:

  • Vết nứt hậu môn
  • Trĩ
  • Tắc ruột do phân cứng tích tụ và bị kẹt trong ruột
  • Sa trực tràng: Các mô của trực tràng thường xuyên căng giãn do táo bón trong thời gian dài có thể gây ra tình trạng sa phần niêm mạc ống hậu môn, lâu dần kéo theo cả niêm mạc tuyến của trực tràng dẫn đến sa trực tràng.

Người bị táo bón, lúc nào thì nên đi khám bác sĩ?

Người bệnh nên đi khám tại bệnh viện uy tín khi có các triệu chứng sau:

  • Triệu chứng táo bón nặng lên và kéo dài hơn 3 tuần
  • Táo bón liên tục kèm đau bụng và sốt hoặc nôn
  • Thói quen đại tiện bị thay đổi đáng kể, táo bón xen kẽ với tiêu chảy
  • Đau dữ dội ở hậu môn khi đại tiện
  • Biến chứng thành bệnh trĩ
  • Có vết nứt ở hậu môn
  • Rò trực tràng hoặc sa trực tràng
  • Chảy máu trực tràng
  • Xuất hiện một số triệu chứng khác như: mệt mỏi, giảm khả năng chịu lạnh có thể cảnh báo bệnh suy giáp…

Các cơ sở y tế lớn như Hệ thống y tế Thu Cúc là địa chỉ uy tín được nhiều người bệnh tin chọn để thăm khám và điều trị các bệnh lý tiêu hóa nói chung. Với đội ngũ y bác sĩ giỏi chuyên môn, có nhiều năm kinh nghiệm, hệ thống trang thiết bị hiện đại và dịch vụ y tế chu đáo - tận tình, Bệnh viện Thu Cúc không chỉ mang đến quá trình thăm khám an toàn, chẩn đoán chính xác bệnh lý, hướng điều trị hiệu quả mà còn đem lại cho người bệnh trải nghiệm thoải mái nhất, đi khám bệnh nhẹ nhàng như đi nghỉ dưỡng.

Hệ thống y tế Thu Cúc được đông đảo khách hàng lựa chọn để thăm khám các bệnh lý tiêu hóa
Hệ thống y tế Thu Cúc được đông đảo khách hàng lựa chọn để thăm khám các bệnh lý tiêu hóa

Cách phòng tránh táo bón

Để phòng tránh bệnh táo bón, mỗi người cần lưu ý:

  • Uống ít nhất 1.5 - 2 lít nước và các chất lỏng khác mỗi ngày
  • Xây dựng chế độ ăn nhiều chất xơ: Nguồn chất xơ tốt nhất là từ trái cây, rau, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt.
  • Hạn chế sử dụng các chất chứa caffeine
  • Giảm các thực phẩm chứa chất béo động vật, kể cả các sản phẩm từ trứng và sữa
  • Đại tiện khi có cảm giác muốn đi, không nhịn đại tiện
  • Tập thể dục thường xuyên, tăng cường vận động.

Táo bón ảnh hưởng xấu đến cuộc sống sinh hoạt của người bệnh, có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm nếu trở thành mãn tính. Do đó, hãy xây dựng chế độ ăn uống và sinh hoạt lành mạnh để phòng tránh nguy cơ mắc bệnh và thăm khám kịp thời khi có các triệu chứng bất thường. Để đặt lịch khám tiêu hóa - nội soi tại Hệ thống y tế Thu Cúc, vui lòng liên hệ tổng đài 1900 55 88 96 để được hỗ trợ tư vấn.