Sỏi mật dùng để chỉ chung những khối rắn chắc được kết tụ từ các thành phần có trong dịch mật, tùy vào vị trí của sỏi mà người ta đặt tên bệnh lý như sỏi túi mật, sỏi ống mật chủ, sỏi đường dẫn mật trong gan (hay còn gọi là sỏi gan)... Sỏi mật có 2 loại chính là sỏi cholesterol và sỏi sắc tố mật, trong đó sỏi cholesterol phổ biến hơn.

Nguyên nhân hình thành sỏi mật

Sỏi mật được hình thành do sự mất cân bằng các thành phần có trong dịch mật, hình thành do dịch mật trong gan tiết ra bị ứ trệ kéo dài dẫn tới viêm dịch mật, nhiễm khuẩn, lâu dần hình thành sỏi. Bên cạnh đó, còn có một số nguyên nhân cụ thể hơn, như:

-   Gan bị nhiễm mỡ, mắc bệnh viêm gan, xơ gan, tăng men gan...khiến chức năng gan suy giảm, làm giảm chất chất lượng dịch mật từ gan tiết ra

-   Thừa cân, béo phì và chứng rối loạn mỡ máu cũng là một trong những nguyên nhân hình thành sỏi.

-   Chế độ ăn uống ít calo, ít chất xơ và rau xanh đồng thời chứa nhiều chất béo bão hòa khiến tích tụ cholesterol trong dịch mật gây sỏi.

-   Lối sống ít vận động khiến dịch mật bị ứ trệ, không đào thải hết, tạo điều kiện thuận lợi cho cholesterol kết tủa….

-  Ngoài ra sỏi mật cũng có thể được hình thành do yếu tố cơ địa, uống thuốc hạ mỡ máu, uống thuốc tránh thai trong thời gian dài (làm tăng hormone estrogen)

soi-mat-nguyen-nhan
Tùy vào vị trí của sỏi mà người ta đặt tên bệnh lý như sỏi túi mật, sỏi ống mật chủ...

Dấu hiệu của bệnh sỏi mật

80% sỏi mật không có biểu hiện, đặc biệt là sỏi túi mật. 20% còn lại chỉ cho những biểu hiện rõ ràng khi sỏi đã hình thành một thời gian dài trong cơ thể hoặc đã biến chứng, cụ thể:

- Đau bụng: Đau sẽ xuất hiện ở hạ sườn bên phải, sau đó vùng đau có thể lan ra bả vai và sau lưng. Mức độ đau thì tùy từng trường hợp, có trường hợp chỉ đau âm ỉ nhưng cũng không hiếm các trường hợp đau dữ dội kéo dài. Cơn đau thường sẽ đến sau khi người bệnh ăn những thức ăn nhiều dầu mỡ hoặc đến đột ngột vào ban đêm khiến người bệnh mất ngủ.

- Sốt: Trong trường hợp sỏi gây viêm đường mật, viêm túi mật thì có thể gây ra những cơn sốt trước, trong và sau khi cơn đau kéo tới.

- Vàng da: Thường thì dấu hiệu vàng mắt, vàng da sẽ đến sau cơn sốt và đau khoảng 1-2 ngày, kèm theo ngứa nhẹ vùng mạn sườn phải. Nước tiểu cũng sẽ có màu vàng đặc do dịch mật bị tắc nghẽn. Tình trạng vàng da tan khá chậm

soi-mat-gay-vang-da
Sỏi mật có thể gây vàng da, vàng mắt

Biến chứng sỏi mật có thể xảy ra

- Sỏi nếu không được phát hiện sớm lâu dần sẽ dồn lại gây ứ sỏi, có thể gây tắc nghẽn dịch mật, nếu kéo dài hơn nữa sẽ dẫn đến viêm đường mật, viêm túi mật cấp hoặc mạn tính, nặng hơn nữa là sốc do nhiễm trùng đường mật, viêm tụy cấp, hoại tử túi mật, viêm phúc mạc, nhiễm khuẩn huyết… Đây là những tình trạng cảnh báo cần xử lý cấp cứu nhanh chóng, kịp thời nếu không có thể gây tử vong.

- Sỏi gan hay sỏi được hình thành trong đường dẫn mật gan có thể gây ứ mật, mật tắc nghẽn lâu ngày sẽ gây áp xe gan, xơ gan và cuối cùng dẫn đến suy gan, ảnh hưởng nghiêm trọng tới khả năng chuyển hóa trong cơ thể.

Phương pháp điều trị sỏi mật

Tùy vào tình trạng sỏi mật cụ thể của người bệnh: nằm ở vị trí nào, thời gian hình thành từ bao giờ, đã phát triển đến giai đoạn nào… mà bác sĩ sẽ lựa chọn hình thức điều trị phù hợp.

Hiện nay trong các loại sỏi mật, phổ biến nhất là sỏi túi mật với tỷ lệ người mắc bệnh ngày càng tăng. Phẫu thuật cắt túi mật được đánh giá là triệt để nhất để loại bỏ sỏi hoàn toàn. Có 2 phương pháp phẫu thuật cắt túi mật phổ biến:

- Mổ mở:

Được thực hiện dưới hình thức gây mê. Bác sĩ sẽ rạch một đường ở bụng người bệnh (chiều dài tùy thuộc vào vị trí chưa sỏi). Trong trường hợp là sỏi túi mật thì ống túi mật sẽ được tách rời với động mạch. Sau đó tiếp tục tách túi mật ra khỏi gan và thực hiện cắt bỏ túi mật chứa sỏi này. Mổ mở cắt túi mật cần thời gian nằm viện và chăm sóc phục hồi lâu hơn nên người bệnh sẽ mất nhiều sức hơn mổ nội soi.

- Mổ nội soi:

Đây được đánh giá là “tiêu chuẩn vàng” trong điều trị giúp loại bỏ nhanh chóng sỏi và ngăn chặn kịp thời các biến chứng nguy hiểm. 

Bởi uống thuốc không thể làm tan sỏi mà chỉ có tác dụng làm giảm bớt các triệu chứng khó chịu tạm thời. Trong khi đó phẫu thuật nội soi cắt túi mật chỉ cần từ 30 – 45 phút là đã có thể loại bỏ hoàn toàn sỏi. 

Không có túi mật vẫn có thể sống khỏe mạnh, không ảnh hưởng đến tuổi thọ vì gan sẽ làm nhiệm vụ tiết dịch mật thay túi mật. Chính vì thế mà phẫu thuật cắt túi mật nội soi luôn là phương án hàng đầu trong lựa chọn điều trị sỏi túi mật của các bác sĩ.

Cụ thể trong phương pháp này, bác sĩ sẽ rạch 3 vết rạch nhỏ trên bụng (khoảng từ 3-5mm) để đưa một ống nội soi trong đó có chứa một dụng cụ phẫu thuật nhỏ và một camera gắn trên đầu vào bên trong bụng để tiếp cận với túi mật chứa sỏi và cắt bỏ rồi đưa ra ngoài. Nhờ đó sau mổ, người bệnh mất rất ít thời gian hồi phục, quay lại sinh hoạt bình thường nhanh hơn do vết mổ nhỏ nên không đau, không làm mất sức. Đồng thời vết mổ cũng hoàn toàn không để lại sẹo, tính thẩm mỹ rất cao….

noi-soi-mo-soi-mat
Ngày nay phẫu thuật nội soi loại bỏ sỏi mật phổ biến và chiếm ưu thế hơn cả

Cách ngăn ngừa biến chứng sau phẫu thuật

Sỏi mật không phải một bệnh lý quá phức tạp. Hầu hết những người sau phẫu thuật sỏi mật đều cho kết quả hồi phục tốt. Tuy nhiên, ở một số trường hợp vẫn có thể gặp biến chứng hoặc tái lại sỏi do chế độ ăn uống, sinh hoạt sau mổ không phù hợp. Chính vì vậy, để ngăn ngừa biến chứng sau phẫu thuật loại bỏ sỏi mật, bệnh nhân cần chú ý tuân thủ một số yêu cầu dưới đây:

-   Tuân thủ đúng chế độ ăn dành cho người mắc sỏi mật: Bổ sung đủ 1,5 - 2 lít nước mỗi ngày, ăn nhiều trái cây, hoa quả và chất xơ. Hạn chế và kiêng khem thức ăn nhiều dầu mỡ, thức ăn giàu cholesterol...

-   Hình thành thói quen luyện tập, tăng cường thể chất, có thể lên mạng tìm các bài tập tốt cho người bị sỏi mật.

-   Thực hiện ăn chín, uống sôi để giảm bớt sự vất vả cho hệ tiêu hóa nói chung.

-  Thăm khám thường xuyên để đảm bảo tình trạng sỏi mật không quay trở lại làm phiền cuộc sống. Nếu có cũng phát hiện và điều trị kịp thời bằng thuốc, đơn giản hơn rất nhiều so với việc phải phẫu thuật.

Trên đây là tổng hợp những thông tin xoay quanh bệnh sỏi mật. Hầu hết những bệnh nhân sỏi mật chỉ vô tình phát hiện ra bệnh lý khi đi khám, siêu âm một bộ phận khác (bởi 80% sỏi mật không biểu hiện triệu chứng). Chính vì vậy, nếu bạn đang nghi ngờ mình mắc sỏi mật, cần đến ngay bệnh viện để thăm khám và điều trị kịp thời, tránh biến chứng.

Đặt lịch khám và để lại thắc mắc qua hotline 1900 55 88 96 của Bệnh viện ĐKQT Thu Cúc để được giải đáp miễn phí. Chúc bạn luôn dồi dào sức khỏe!