Ngộ độc thực phẩm là biểu hiện bệnh lý trúng độc xuất hiện sau khi ăn uống thực phẩm bị ô nhiễm, gây suy nhược và có thể dẫn đến tử vong. Vậy cần sơ cứu và điều trị tình trạng này như thế nào?

Ngộ độc thực phẩm là gì?

Ngộ độc thực phẩm (còn gọi là ngộ độc thức ăn, trúng thực) là tình trạng trúng độc do sử dụng thức ăn, nước uống bị nhiễm độc, nhiễm khuẩn hoặc có chất gây ngộ độc; những loại thực phẩm bị ôi thiu, biến chất, có chứa chất phụ gia, bảo quản,… 

Ngộ độc thực phẩm gây ra bởi việc tiêu thụ các thực phẩm ô nhiễm
Ngộ độc thực phẩm gây ra bởi việc tiêu thụ các thực phẩm ô nhiễm

Các triệu chứng lâm sàng của ngộ độc thực phẩm là nôn mửa, tiêu chảy, đau bụng, sốt, chóng mặt,... Hiện tượng này gây hại cho sức khỏe, thậm chí có thể dẫn đến tử vong, đồng thời khiến tinh thần người bệnh mệt mỏi.

Nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm

Thức ăn, đồ uống bị nhiễm khuẩn, nhiễm chất hóa học và các yếu tố có hại khác khác chính là nguyên nhân dẫn đến ngộ độc thực phẩm. Cụ thể:

  • Vi khuẩn: Vi khuẩn là tác nhân chính dẫn đến tình trạng ngộ độc thực phẩm. Các loại vi khuẩn gây ngộ độc phổ biến là: Campylobacter jejuni, Clostridium perfringens, Shigella, Salmonella, Escherichia coli, Listeria monocytogenes,...
  • Ngoại độc tố: Ngay cả khi tế bào  vi khuẩn đã bị tiêu diệt, ngoại độc tố của chúng vẫn có thể gây ngộ độc.
  • Độc tố vi nấm: Aflatoxin, Citreoviridin, Citrinin, Cytochalasin,…
  • Virus: Rotavirus, Norovirus, Enterovirus, Hepatitis A, HepatitisE,...
  • Ký sinh trùng: Platyhelminthes, Nematoda, Protozoa,...
  • Độc tố tự nhiên
  • Các tác nhân gây độc khác: Chất bảo quản, thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia, hóa chất… trong các khâu sản xuất, bảo quản, chế biến thực phẩm.
Vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, độc tố vi nấm và các hóa chất là những tác nhân gây ngộ độc thực phẩm
Vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, độc tố vi nấm và các hóa chất là những tác nhân gây ngộ độc thực phẩm

Dấu hiệu ngộ độc thực phẩm

Theo các chuyên gia, tình trạng ngộ độc thực phẩm có thể xảy ra sau vài phút, vài giờ hoặc 1 - 2 ngày sau khi tiêu thụ thực phẩm. Một số thực phẩm có sẵn độc tố như cá nóc, cóc, nấm,... khi ăn phải sẽ ngay lập tức xuất hiện các triệu chứng bất thường.

Triệu chứng của từng trường hợp có thể khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân gây ngộ độc. Nếu ngộ độc do vi sinh vật, người bệnh thường có biểu hiện ở đường tiêu hóa như đau bụng, nôn, tiêu chảy; các biểu hiện nhiễm trùng (sốt, vã mồ hôi liên tục) và mất nước (khô môi, khát nước). Trường hợp ngộ độc do thực phẩm nhiễm hóa chất sẽ có triệu chứng khá phức tạp như rối loạn tiêu hóa (đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy…), kèm triệu chứng đau đầu, chóng mặt, trụy mạch, nhịp tim nhanh,...  

Chúng ta có thể nhận biết ngộ độc thực phẩm qua các dấu hiệu như:

  • Có biểu hiện bất thường sau khi sử dụng một loại thực phẩm nào đó
  • Từ 2 người trở lên có biểu hiện giống nhau sau khi cùng ăn một loại thực phẩm, trong khi những người không ăn thì không có triệu chứng khác thường.
  • Xuất hiện các triệu chứng đặc trưng: đau bụng dữ dội, buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy.
  • Thực phẩm vừa ăn có những những điểm đáng nghi như có mùi lạ, ôi thiu, phát hiện giun sán…

Ngộ độc thực phẩm có nguy hiểm không?

Ngộ độc thực phẩm không chỉ gây hại cho hệ tiêu hóa mà còn ảnh hưởng đến các cơ quan khác như hệ thần kinh, tim mạch. Ngộ độc mức độ nhẹ gây mệt mỏi và suy kiệt về thể chất lẫn tinh thần. Ngộ độc thực phẩm dạng nặng có thể gây tử vong.

Ngộ độc thực phẩm khiến người bệnh mệt mỏi, suy kiệt và thậm chí tử vong
Ngộ độc thực phẩm khiến người bệnh mệt mỏi, suy kiệt và thậm chí tử vong

Tình trạng ngộ độc nếu không được xử lý kịp thời sẽ dẫn đến các hệ lụy nguy hiểm bao gồm:

  • Rối loạn thần kinh: Người bệnh có hiện tượng đau đầu, chóng mặt, co giật, nhìn mờ, nhìn đôi, khó nói hoặc nói ngọng, tê liệt cơ thể.
  • Rối loạn tim mạch: Ngộ độc thực phẩm nặng gây loạn nhịp tim, tụt huyết áp, khó thở, đau ngực.
  • Đường tiêu hóa bị ảnh hưởng nặng nề: Tiêu chảy có lẫn máu hoặc chất nhầy trong phân, đau bụng dữ dội, cơn đau xuất hiện ở các vị trí khác ngoài bụng như ở ngực, họng, hàm, cổ.
  • Suy giảm sức đề kháng của cơ thể, tình trạng này đặc biệt nghiêm trọng ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, những người đang dùng thuốc gây ức chế miễn dịch trong điều trị bệnh (thường là bệnh dị ứng, bệnh khớp hoặc ung thư), người mắc các bệnh lý dạ dày, gan...

Cách sơ cứu cho người bị ngộ độc thực phẩm

Trang bị các kiến thức quan trọng về sơ cứu khi bị ngộ độc thực phẩm là việc làm vô cùng cần thiết để bảo vệ bản thân cũng như những người xung quanh. Khi bản thân hoặc người khác có các triệu chứng của ngộ độc thực phẩm đã nêu ở trên, cần thực hiện các bước sơ cứu như sau:

Gây nôn

Biện pháp sơ cứu đầu tiên là kích thích người bị ngộ độc nôn ra những thức ăn đang ở trong dạ dày nhằm hạn chế độc tố từ thức ăn ngấm vào cơ thể. Nếu người bệnh không có biểu hiện nôn, có thể dùng tay đặt vào lưỡi người bệnh để kích thích gây nôn, nôn ra càng nhiều thức ăn càng tốt.

Lưu ý rằng không nên kích thích quá mức, tránh khiến người bệnh bị sặc. Để chất nôn không bị trào ngược vào phổi, cần để người bệnh nằm nghiêng, phần đầu kê hơi cao. Không thực hiện biện pháp gây nôn với trường hợp người bệnh đã hôn mê, tránh gây sặc, ngạt thở.

Uống nhiều nước và nghỉ ngơi

Người bị ngộ độc thực phẩm bị mất nhiều nước do nôn và đi ngoài liên tục. Do đó cần tiến hành bù nước cho người bệnh bằng các loại nước lọc, dung dịch oresol hoặc nước gạo rang. Khi sử dụng oresol cần chú ý đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và pha đúng liều lượng.

Đưa người bệnh đến cơ sở y tế

Sau khi tiến hành các bước sơ cứu, người bệnh ngộ độc thực phẩm cần được đưa đến cơ sở y tế để được theo dõi và hỗ trợ. Chúng ta có thể cung cấp cho bác sĩ mẫu thực phẩm nghi ngờ hoặc bệnh phẩm nôn ra của người bệnh để có thể dễ dàng xác định nguyên nhân gây ra ngộ độc.

Trường hợp ngộ độc thực phẩm xảy ra hàng loạt trên nhiều người cần thông báo đến cơ sở y tế gần nhất, chính quyền địa phương để các cơ sở y tế có thể chuẩn bị đủ nhân lực xử lý. Đồng thời cần báo cho cơ quan chức năng để có biện pháp ngăn chặn tình trạng ngộ độc tiếp diễn.

Người bệnh ngộ độc thực phẩm cần đến cơ sở y tế uy tín để được theo dõi và điều trị
Người bệnh ngộ độc thực phẩm cần đến cơ sở y tế uy tín để được theo dõi và điều trị

Điều trị ngộ độc thực phẩm

Để điều trị ngộ độc thực phẩm, trước hết bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân gây bệnh. Bác sĩ sẽ tiến hành hỏi bệnh sử, khám lâm sàng, từ đó ra chỉ định làm các xét nghiệm như xét nghiệm máu, cấy phân, kiểm tra ký sinh trùng. Thông qua các kết quả này, bác sĩ sẽ xác định nguyên nhân gây ngộ độc và có hướng điều trị phù hợp.

Người bệnh cần tiến hành bổ sung lượng nước đã mất đi và bù điện giải (gồm các khoáng chất như kali, natri, canxi) theo hướng dẫn của bác sĩ. Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định dùng kháng sinh trong trường hợp ngộ độc thực phẩm nặng, đặc biệt là với phụ nữ mang thai để bảo vệ bào thai không bị nhiễm trùng. 

Phòng ngừa ngộ độc thực phẩm như thế nào?

Để phòng tránh ngộ độc thực phẩm, mỗi người cần cẩn trọng trong việc lựa chọn, bảo quản, chế biến thức ăn, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.

  • Cẩn trọng khi lựa chọn thực phẩm: Cần mua những thực phẩm tươi mới, có xuất xứ rõ ràng, không bị ôi thiu hay hết hạn sử dụng; không dùng các thực phẩm có chất độc (như cá nóc, nấm lạ, khoai tây mọc mầm…) hoặc nhiễm chất độc hóa học.
  • Bảo quản thực phẩm an toàn: Thức ăn chưa chế biến, chưa sử dụng cần được bảo quản ở nhiệt độ phù hợp và đảm bảo sạch sẽ, tránh bị mốc, hỏng, nhiễm khuẩn, biến chất.
  • Chế biến thực phẩm đúng cách: Đảm bảo tay và các dụng cụ luôn sạch sẽ khi tiếp xúc với thực phẩm trong suốt quá trình chế biến, làm chín thức ăn ở nhiệt độ phù hợp, rửa sạch các loại trái cây, rau sống trước khi sử dụng.
  • Ăn uống hợp vệ sinh: Thực hiện ăn chín uống sôi, ăn uống ở những nơi đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, tránh những quán ẩm thấp, bụi bẩn…

Người bệnh ngộ độc thực phẩm tuyệt đối không được chủ quan, sau khi tiến hành sơ cứu cần đến ngay cơ sở y tế uy tín để được theo dõi. Những trường hợp ở gần các cơ sở của Hệ thống Y tế Thu Cúc (286 Thụy Khuê và 316 Trần Duy Hưng) có thể đến Thu Cúc để thăm khám. Thu Cúc quy tụ đội ngũ bác sĩ hàng đầu có chuyên môn cao và hệ thống trang thiết bị hiện đại, đồng bộ là địa chỉ tin cậy khám chữa ngộ độc thực phẩm cũng như các bệnh lý tiêu hóa nói chung. Quý khách vui lòng liên hệ tổng đài 1900 55 88 96 để được tư vấn trực tiếp.