Quai bị là bệnh lành tính do virus ARN thuộc Rubulavirrus trong họ Paramyxoviridae gây ra. Bệnh hay gặp ở trẻ em độ tuổi từ 5-14 tuổi. Nếu trẻ được chăm sóc tốt, bệnh quai bị có thể tự khỏi trong khoảng 10 ngày. Nhưng điều khiến các bậc phụ huynh lo lắng nhất chính là bệnh quai bị có thể gây vô sinh ở nam giới nếu không được phát hiện sớm và xử trí hiệu quả.

Bệnh quai bị là gì?

Quai bị là bệnh lành tính do virus ARN thuộc Rubulavirrus trong họ Paramyxoviridae gây ra

Bệnh quai bị do virus ARN thuộc Rubulavirrus trong họ Paramyxoviridae. Bệnh thường gặp ở trẻ em độ tuổi từ 5-14 tuổi, trẻ vị thành niên và người lớn ít bị quai bị hơn. Bệnh có thể gặp ở cả nam và nữ. Quai bị là bệnh lành tính nhưng nếu không được phát hiện sớm và điều trị hiệu quả, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, đặc biệt là biến chứng vô sinh ở nam giới. 

Triệu chứng của bệnh quai bị

Bệnh quai bị có biểu hiện điển hình là sưng một hoặc nhiều tuyến nước bọt, thường gặp nhất là các tuyến mang tai. Các biểu hiện cụ thể của bệnh trải qua 4 giai đoạn như sau:

Thời kỳ ủ bệnh

Sau khi nhiễm virus lây bệnh. Virus sẽ “trú ẩn” trong cơ thể khoảng 14-25 ngày trước khi phát bệnh. Khi này người bệnh hầu như không có các biểu hiện cụ thể nào là mình đang mắc bệnh. 

Thời kỳ khởi phát

Biểu hiện bệnh quai bị là sưng môt bên mang tai (viêm tuyến nước bọt)

Sau thời gian ủ bệnh, trẻ bị quai bị sẽ bắt đầu có các biểu hiện như đau họng và đau góc hàm. Mệt mỏi toàn thân, đau đầu, sốt nhẹ, kém ăn, tuyến mang tai sưng, to dần, gây đau nhức, khó chịu. 

Các biểu hiện này thường kéo dài trong khoảng 2-3 ngày. 

Thời kỳ toàn phát

Triệu chứng quai bị bắt đầu tăng lên rõ rệt. Tuyến mang tai sưng to, ban đầu sưng một bên sau đó chuyển sưng sang cả hai bên. Tuyến mang tai sưng to làm cho tai phình ra ngoài. Da tại vùng sưng đỏ nhưng không nóng, ấn vào có cảm giác tê bì. 

Thời kỳ này thường kéo dài khoảng 1 tuần. 

Thời kỳ hồi phục

Sau giai đoạn toàn phát, các dấu hiệu của bệnh quai bị bắt đầu có biểu hiện thuyên giảm. Vùng hàm của trẻ không còn sưng to nữa. Các triệu chứng đau nhức, sốt cũng sẽ giảm dần. Đây là dấu hiệu người bệnh đang hồi phục.

Biến chứng của bệnh quai bị nguy hiểm như thế nào?

Bệnh quai bị là do virus gây ra, do đó việc sử dụng thuốc kháng sinh là không cần thiết. Trẻ bị quai bị cần chăm sóc tốt để giảm nhẹ các triệu chứng và ngăn chặn biến chứng nguy hiểm xảy ra. 

Thông thường, trẻ bị quai bị nếu được chăm sóc và điều trị đúng cách, bệnh sẽ khỏi trong khoảng 10 ngày và ít để lại các biến chứng nguy hiểm. Nhưng nếu không được chăm sóc tốt và điều trị đúng cách, nhiều trường hợp quai bị có thể để lại các biến chứng nguy hiểm như sau: 

Biến chứng viêm tinh hoàn và mào tinh hoàn (gây vô sinh ở nam giới) 

Biến chứng viêm tinh hoàn gây vô sinh ở nam giới khi bị quai bị

Đây cũng là biến chứng nguy hiểm mà các bậc phụ huynh lo lắng nhất. Biến chứng này có thể xảy ra sau đợt viêm tuyến mang tai khoảng 7-10 ngày, nhưng cũng có thể xảy ra trước hoặc đồng thời nếu người bệnh không được chăm sóc và điều trị đúng cách. 

Biến chứng này thường gặp ở khoảng 20-35% nam giới sau tuổi dậy mắc quai bị. Tinh hoàn sưng to, đau, mào tinh căng phù. Tình trạng viêm và sốt kéo dài 3-7 ngày, nếu không được xử trí kịp thời và  chăm sóc đúng cách sẽ dẫn đến teo tinh hoàn, giảm số lượng tinh trùng và gây vô sinh ở nam giới. 

Viêm buồng trứng

Quai bị có thể xảy ra ở nữ giới, khoảng 7% nữ giới mắc quai bị sau độ tuổi dậy thì. Nếu không được xử trí đúng virus có thể gây tình trạng viêm buồng trứng nhưng ít khi dẫn đến vô sinh như nam giới. 

Viêm tụy 

Đây là một biểu hiện nặng của bệnh quai bị nhưng ít khi xảy ra. Lúc này người bệnh sẽ có biểu hiện đau bụng nhiều, buồn nôn, có thể tụt huyết áp, biến chứng viêm tụy.

Tổn thương dây thần kinh

Các tổn thương dây thần kinh như viêm não có thể xảy ra ở người bị quai bị, tuy nhiên biến chứng ngày chỉ chiếm tỷ lệ rất thấp khoảng 0,5%. Các biểu hiện của tổn thương dây thần kinh như nhức đầu, co giật, rối loạn tri giác, rối loạn thị giác,...  Tổn thương dây thần kinh có thể dẫn đến giảm thị lực, viêm tủy sống cắt ngang,... Ngoài ra, bệnh quai bị có thể gây ra một số biến chứng khác như viêm cơ tim, nhồi máu phổi, rối loạn chức năng gan, … nếu như không được chăm sóc và điều trị hiệu quả.

Quai bị lây qua đường nào?

Bệnh quai bị lây truyền qua đường hô hấp và đường ăn uống, qua tiếp xúc với các giọt nước bọt, dịch tiết của người bệnh thông qua hoạt động nói chuyện, ho, hắt hơi,...

Bệnh quai bị bao lâu thì khỏi hẳn

Căn cứ vào các giai đoạn của bệnh, nếu trẻ được chăm sóc tốt thì thời gian mà bệnh bắt đầu xuất hiện các triệu chứng cho đến khi khỏi dứt điểm là khoảng 10 ngày (kể từ khi bệnh bắt đầu khởi phát, không tính thời kỳ ủ bệnh). Tuy nhiên thời gian trên có thể rút ngắn hơn còn khoảng 7 ngày nếu trẻ được thăm khám và điều trị kịp thời. Tùy từng thể trạng của mỗi bé mà thời gian hồi phục cũng như khỏi bệnh cũng có sự khác nhau. 

Điều trị bệnh quai bị như thế nào? 

Khám và điều trị bệnh quai bị hiệu quả, ngăn ngừa biến chứng vô sinh cho con tại Chuyên khoa Nhi Hệ thống Y tế Thu CúcB

Bệnh quai bị hiện nay mới có vắc-xin phòng bệnh, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Do đó mà để ngăn ngừa bệnh quai bị thì các bậc phụ huynh cần tiêm phòng vắc-xin ngừa quai bị cho con. 

Do chưa có thuốc điều trị, hơn nữa bệnh là do virus gây ra nên không thể dùng kháng sinh để điều trị. Khi trẻ mắc quai bị thì biện pháp chủ yếu là điều trị các triệu chứng như sau: 

Sốt: hạ sốt bằng thuốc hạ sốt paracetamol nếu trẻ sốt trên 38,5 độ C. Lau người bằng khăn ấm tại các vị trí như cổ, nách, bẹn. Cho con mặc quần áo thông thoáng.

Ăn, uống khoa học: nên cho trẻ ăn các đồ ăn mềm, dễ nuốt, dễ tiêu, bổ sung các loại rau xanh, hoa quả, vitamin để đảm bảo cung cấp đủ dinh dưỡng giúp con hồi phục nhanh, tăng khả năng miễn dịch.

Nghỉ ngơi hợp lý: trẻ bị quai bị cần được nghỉ ngơi, tĩnh dưỡng. Tránh làm các hoạt động mạnh như chạy, chảy, bê vác đồ nặng. Cần hạn chế vận động nhất là khi phát hiện tinh hoàn của bé có hiện tượng sưng đau. 

Vệ sinh sạch sẽ: vệ sinh răng miệng sạch sẽ, súc miệng bằng nước muối sinh lý, uống nhiều nước để miệng không bị khô, không tạo môi trường cho vi khuẩn phát triển. 

Cách lý trẻ: trẻ bị quai bị có thể lây nhiễm cho trẻ hoặc người khác. Do đó cần theo dõi và cách ly con tại nhà.

Trong trường hợp trẻ sốt cao liên tục, không hạ sốt được hoặc thấy xuất hiện biến chứng của bệnh quai bị cần sớm đưa con đến bệnh viện ngay để được bác sĩ kiểm tra, chẩn đoán đúng, có biện pháp xử trí kịp thời và hiệu quả. 

Phụ huynh cần tư vấn hoặc muốn đặt lịch khám cho con tại Thu Cúc, xin vui lòng liên hệ tổng đài 1900558896 hoặc hotline 0904970909 để được hỗ trợ tốt nhất.